Travma Sonrası Büyüme

Genel

Travma Sonrası Büyüme

Travma sonrası büyüme, zorlu yaşam koşullarıyla mücadele ettikten sonra yaşanan olumlu psikolojik değişimler olarak tanımlanır. Eski normal koşullarımız artık bizim için bir seçenek olmadığında yeni bir normal için bakış açıları oluşturmak anlamına gelir. 1990’larda geliştirilen travma sonrası büyüme teorisi, insanların olumlu kişisel gelişim elde ederek travma veya zorlukları atlatabileceğini öne sürüyor. Çalışmalar, travma sonrası büyümenin kültürler arasında yaygın ve evrensel olduğu fikrini destekliyor. Bu durum insanların temel inançlarına eskisinden farklı bir bakış getirmeleri yönünde bir dönüşüm gerektiren koşullarda sıklıkla görülüyor. Stresli dönemlerin bize hiçbir faydası olmayacağını hissetmek oldukça normal. Bu yıl, daha önce eşi benzeri görülmemiş sağlık, ekonomik ve sosyal sonuçları olan bir salgından etkilendik. Ancak bu dönem, mutlaka her bir bireyi, toplulukları ve tüm toplumu kötü yönde etkileyen sonuçların yanı sıra bazı iyi sonuçları da içerecektir.

            Olumsuz deneyimlerin, kişileri yeni olasılıkları keşfetmeye, çevreleriyle ilişkilerini geliştirmeye ve yaşama daha büyük bir takdir ile yaklaşmaya teşvik edebileceği öne sürülüyor. Bunu savaşa, doğal afetlere, ölüme, iş kaybına ve ekonomik strese, ciddi hastalıklara ve yaralanmalara maruz kalmış insanlarda görüyoruz. Bu nedenle, koronavirüs salgınının neden olduğu zorluklara ve kayıplara rağmen, çoğumuz uzun vadede yararlı gelişmeler de görebiliriz.

       Zayıf yönler yerine güçlü yönlere odaklanmak iyileşmenin temellerinden sayılabilir, ancak travma yaşamış kişiler için bu zorlayıcıdır, hatta deneyimlerinden ötürü kendini zayıf görme eğilimleri de olabilir. Kendinizi güçlü yönlere dayalı bir perspektiften görmeye başlamak, iyileşmeye giden sürecin önemli bir basamağıdır.

Travma sonrası büyümenin doğrudan travmanın bir sonucu olmadığını, daha çok bireyin travmayla nasıl mücadele ettiğiyle ilgili olduğunu unutmamak gerekir. Travma ve ardından gelişme yaşayan insanların, ortak noktaları, başkalarından gerçek bir kabul görmenin yanı sıra beslendikleri, özgürleştikleri veya onaylandıklarını hissettikleri ilişkiler kurmalarıdır. Bir arkadaş, terapist, ya da aile üyesi olsun, kişiyi, aktif, özenli ve şefkatle dinleyen ve destek sağlayabilen insanlarla bağlantı kurması, yalnızca travmadan iyileşmeye değil, travma sonrası büyümeye de teşvik eder.

            Travma sonrası büyümeyi teşvik etmek isterken travmanın etkisini unutmamak ve küçümsememek gerekir. Her travma sonrasında gelişme yaşanmak zorunda değildir ve bu süreçler her birey için aynı işlemez. Bu sebeple gelişimi teşvik ederken herhangi bir başarısızlık ima etmemek veya travmanın etkisini yitirmesini beklememek önemlidir. Travma sonrası büyümenin gerçekleştiği koşullarda bile bunun hala bir travma olduğunun bilincinde olmak gerekir çünkü zaman zaman her ikisi de aynı anda gerçekleşebilir.

            Travma sonrası büyüme bir sonuç olduğu kadar bir süreç olarak da düşünülebilir. Bu aslında travma yaşamış bir kişinin hayatta kalabileceğinin yanı sıra olumlu yaşam değişiklikleri deneyimleyebileceği umudunu sürdürmekle ilgilidir.

Büyümenin unsurlarını birkaç alt başlıkta incelebiliriz.

1- Eğitim

         İlerleyebilmek için kişilerin neyin geçmişte kaldığı ve neyin gerçekleri yansıttığının ayırdında olması ve inanç sistemlerinin değişime uğrayabileceğini fark etmesi gerekir. Örneğin, pandemiden önce çoğumuz geçmişte insanları tehlikeye atan hastalıklara karşı güvende olduğumuzu düşünüyorduk; dünyanın başka yerlerinde kötü şeyler olduğunda bizim de kapımızın çalınabileceğini düşünmüyorduk; hatta  sosyal ve ekonomik sistemlerimizin tüm fırtınaları atlatacak kadar dayanıklı olduğuna inanıyorduk. Ancak geçtiğimiz dönem bize bunların doğru olmadığını ve bunun yerine yeni inanç sistemleri oluşturmamız gerektiğini öğretti.

2- Duygu düzenleme       

            Herhangi bir ilerleme kat etmek kişinin zihninin sağlıklı olmasından, yani suçluluk, kaygı, öfke gibi olumsuz duyguları yönetebilmesiyle başlar. Bu da ancak o duygulara yol açan düşünme biçimlerini değiştirerek yapılabilir. Kötü senaryolara odaklanmak yerine, başarıları hatırlamaya çalışın, iyi olasılıkları göz önünde bulundurun.

3-         Açığa çıkarma

            Kişisel ya da  profesyonel olsun, kısa vadeli veya uzun vadeli olsun, ne olup bittiği hakkında konuşmak, travmayı anlamamıza ve zayıflatıcı düşünceleri daha üretken yansımalara dönüştürmemize yardımcı olur. Birinin deneyimleri hakkında konuşmasında yardım ediyorsanız o kişiye çok sayıda soru sormak, yardım etmekten çok endişe uyandıran müdahaleci bir sorgu haline bürünebilir. Bu durumda uygulanacak en ideal davranış, deneyimin nasıl hissettirdiğine ve muhatabınızın endişelerinden en önemli olanlara odaklanmaktır.

4-         Yardımcı olmak

            İnsanlar, yaşadıkları travmalara benzer olayların kurbanlarına yardım eden, başkalarına fayda sağlayan işler yaparak travmanın üstesinden daha rahat geliyor.

Elbette, hizmet etmek için bir sivil toplum kuruluşu veya vakıf kurmak şart değil. Kriz süresince çevremizdekilere nasıl yardım sağlayabileceğinize odaklanmak, ister maske dikmek, içerik üretmek, küçük işletmeleri desteklemek gibi çabalarda bulunmak dahi travmayı atlatmanıza yardımcı olabilir. Tek başına başkalarına şefkat ve empati göstermek bile oldukça etkili bir yol olabilir.

            Psikologlar, bir kişinin bir travma sonrasında büyümeyi elde edip etmediğini ve ne ölçüde gerçekleştirdiğini değerlendirmek için özbildirim ölçekleri kullanır. Bir Travma Sonrası Büyüme Envanteri, beş alanda olumlu yanıt arar. Bunlar kişisel gücün farkına varmak, yeni imkanlar keşfetmek, geliştirilmiş ilişkiler kurmak, yaşama minnettarlık duymak ve manevi olarak gelişmektir. İçinde bulunduğumuz pandemi dönemi ise, bu tür büyümeyi teşvik edecek bileşenlere sahip.

Çeşitli felaketleri atlatmış insanlar üzerinde yapılan araştırmalar, iyileşme için farklı yöntemler olduğunu gösteriyor. Bazı insanlar, hayatlarının normal işleyişine dönmeden önce biraz zamana ihtiyaç duyarken bazıları zihinsel sağlıklarında kronikleşmiş olumsuz etkiler deneyimliyor. Ancak insanların çoğu yaşadıkları travmaları hızlıca atlatıp dayanıklı bir hale geliyorlar. Psikolojik dayanıklılık, her zaman travma sonrası büyümeyi beraberinde getirmiyor.Aksine, travma sonrası büyüme yaşayan insanlar, kolayca iyileşmek yerine bazı bilişsel ve duygusal mücadelelerde bulunarak ve bir değişime uğrayabiliyor.

Travmalar ve Kurumlar

            Kurumlar ve topluluklar travmatik olaylardan etkilendiğinde, sistemlerini normal işleyiş düzeyine geri döndürmek amacıyla kriz yönetimi yapar. Ancak krizi yönetmenin yanı sıra, travma sonrası büyüme, kurumların daha iyi bir işleyişe sahip olmasını ifade eder. Bunun için kurumların yalnızca eski haline dönmesi yeterli değildir. Bu sebeple organizasyonlar veya liderler, yaşanan travmatik olayı ele almayı ve ondan öğrenmeyi araştırarak, bir takım yöntemler izleyerek travma sonrası büyüme sürecini hızlandırabilir.

  • Kurumun ve bireylerin süreçten nasıl etkilendiğini anlayabilmek ve hangi konularda yardım gerektiğini anlamak için zaman ayırmak önemlidir. Destekleyici, adanmış ve şeffaf liderliğin yanı sıra yeni bir normal inşa edebilmek için alanında profesyonel insanlarla işbirliği içinde çalışılması gerekir.
  • Kurumlar, zorlukları başarıyla yenmiş rol modelleri edinerek içinde bulunduğumuz dönem için dersler çıkarmalı, büyümenin nasıl mümkün olduğunu, kurum ve bireylerin bu tarz durumlarla nasıl daha güçlü ve dayanıklı başa çıkabileceğini öğrenmelidir.
  • Mevcut durumun olumsuz sonuçları olan bir travma olmasının yanı sıra koşullara daha iyi uyum sağlayan sistemler kurma ve kurumu iyileştirmek için bir fırsat olduğunun farkına varmak gerekir. Yaratıcılık, büyümenin önemli bir itici gücüdür. Bu süreçte bireyler ve kuruluşlar, salgınla ilgili deneyimlerini kullanarak hangi yeni fikirleri, tutumları, prosedürleri ve yapıları üretebileceklerini keşfedebilirler.
  • Bu deneyimin çalışanların ve kurumun insanlık ve toplumla bağ kurmalarına ve çeşitli çözümler geliştirmelerine nasıl hizmet etmiş olabileceğini değerlendirin. Değerlerinize nasıl yeniden bağlanabileceğinizi hayal edin.
  • Bir kayıp ve yas ile başa çıkarken neyin ihtiyaçların ve önceliklerin farkında olmak zor olsa da önemlidir.  Liderlerin kurumdaki insanlarla yeterince ilgileniyor olması ve iyimser olmak için sebepler sunmaları süreci rahatlatır.

            Nihayetinde, büyümeye neden olan şey travmadan ziyade bireylerin onu nasıl yorumlayıp, tepki verdikleri olarak karşımıza çıkıyor. Büyüme, ancak travmanın öncesinde olduğumuzdan daha iyi olabilmemiz için deneyimlerimizin bir katalizör görevi görebileceğine odaklanarak gerçekleşebilir. Salgın sürecinin kriz yönetimi ve psikolojik ilk yardım gerektiren akut aşamasını atlattığımızda, sıradaki adım bir başa çıkma stratejisi seçmek olur. Kaçınmacı stratejiyi seçen kimseler inkar ve geri çekilmeyi, duyarsızlaşmayı, öfkeyi, başkalarını suçlamayı, madde bağımlılığını, ve soyutlanmayı deneyimleyebilir. Kendilerini cezalandırma eğilimi gösteren bu insanlar kendilerini olduklarından daha kötü değerlendirir ve öz güvenlerindeki eksiklik iyileşme süreçlerini engelleyebilir. Uyumlu başa çıkan kişiler, geri çekilmek yerine deneyimle yüzleşerek çevrelerindeki kişilerle bağlantı kurarlar. Bu stratejiye sahip kişiler, iyimser, esnek, sosyal, eyleme ve problem çözmeye odaklı bir eğilim gösterir. Yaşanan travma ile uyumlu başa çıkabilmek, hem bireyler hem de kuruluşlar için yeni bakış açılarını, yaratıcı çözümleri ve büyümeyi sağlayabilir.

Yazan: İlayda Deringör

Düzenleyen: İlayda Dursun

KAYNAKÇA

 [1]Collier, L. (Nov, 2020). Growth After Trauma.Why are Some People More Resilient Than Others – and Can it be Taught?.  American Psychological Association Website. https://www.apa.org/monitor/2016/11/growth-trauma#:~:text=Post%2Dtraumatic%20growth%20(PTG),often%20see%20positive%20growth%20afterward

[2]Olson, K. et. al. (Oct, 2020). Pandemic-Driven Posttraumatic Growth for Organizations and Individuals. JAMA. 2020;324(18):1829-1830. doi:10.1001/jama.2020.20275 https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2771807

[3]Trauma-recovery.ca. 2020. Post-Traumatic Growth | Trauma Recovery. [online] https://trauma-recovery.ca/resiliency/post-traumatic-growth/

[4]Tedeschi, R. G. (Aug, 2020). Growth After Trauma. Harvard Business Review.

[5]Weir, K. (Jun, 2020). Life after COVID-19: Making Space for Growth. American Psychological Association Website. https://www.apa.org/monitor/2020/06/covid-life-after

Bir yorum yaz