Neden “Psikoloji” Diyoruz? Kelimenin Kökenindeki Efsane

Genel

Psikoloji ile tanışırken karşımıza ilk çıkan tanım “Psikoloji, organizmanın ölçülebilen ve gözlenebilen davranışlarını inceleyen bilim dalıdır.” olsa da Psikoloji kelimesi orijinalinde Psyche+Logos’tan oluşur. Psyche zihin, ruh gibi anlamlara gelirken Logos düzen, düzenlenmiş bilgi gibi anlamlara gelmektedir ve Türkçede -loji olarak gördüğümüz Logos eklendiği kelimenin bilimini ifade eder. Bu açıdan bakıldığında Psikolojinin de ruh bilimi olduğunu söylemek mümkündür fakat ruhun soyut ve incelenemez bir yapıda olması, “bilim olarak psikoloji”nin  temellerini atan araştırmacıların odağını davranışa çekmiştir. Peki bu bilimin kelime kökeninde yer alan Psyche ne demek veya nereden geliyor hiç düşündünüz mü? Dilerseniz Psyche ve Eros’un efsanesine birlikte bakalım.

Kelime anlamı akıl ve ruh olan Psyche (psühe), Yunan ve roma mitolojisinde insan ruhunun kişileştirilmiş, somutlaştırılmış formudur. Kaynağı belirsiz bir efsaneye göre de “psühe” ölüm vaktinde insanın verdiği son nefesini ve ruhun vücudu terk etmesini sembolize eder. Eros ise aşkı ve evrensel birleşmeyi simgeleyen Antik Yunan tanrısıdır. Elindeki oku tasvirden tasvire değişmekle birlikte genellikle kanatlı bir genç yahut bebek şeklinde imgelenmektedir. Bazı kaynaklara göre, Yunan mitolojisinin ilk tanrısı olan ve evrenden önce gelen Khaos’dan sonra ortaya çıkan ilk evrensel güçtür; diğer bazı kaynaklara göre ise güzellik tanrıçası Afrodit’in oğludur. Bizim ele aldığımız efsanede ise Eros, Afrodit’in oğlu olarak kabul edilmiştir. 

Filozoflarıyla bilinen Milet’in kralının en güzel kızı olarak tanınan Psyche’nin güzelliği, güzellik tanrıçası Afrodit’i kıskandırmaya başlamıştır. Rivayete göre Afrodit oğlunu, kıskandığı Psyche’yi çirkin bir adama aşık etmesi veya bazı kaynaklara göre öldürmesi için gönderir. İnsanları birbirine aşık etmeye alışkın olan Eros bu kez kendini Psyche’ye aşık olmuş halde bulur. Psyche’yi kaçırıp sihirli bir saraya götürür ve yüzüne bakmamasını tembih ederek onu yalnızca geceleri ziyaret eder. Bir gece merakına ve sihirli sarayı bulan kız kardeşlerinin dolduruşuna yenik düşen Psyche, yağ lambası ile aşığının yüzüne bakmak ister. Erosa yaklaşıp ona bakması ile lambadan damlayan yağın Eros’un kanatlarını yakması bir olur. Eros hayal kırıklığı içinde kanatlarını açarak pencereden ufka uçar. Bu durumdan büyük pişmanlık ve üzüntü duyan Psyche, uzun bir süre önce tanrılardan, son olarak da bizzat Afrodit’ten Eros’u görebilmeyi, ona tekrar kavuşabilmeyi diler. Afrodit onu hiçbir ıstıraptan esirgemeden pek çok kaba işleri ve istediği görevleri yerine getiren bir köle haline getirir. Son verdiği görevde yeraltı tanrısı Hades’in karısı ve bereket tanrıçası sayılan Persephone’un makyaj kutusunu açmadan getirmesini ister fakat yerine getireceği görevde de merakına yenik düşen Psyche kutuyu açar ve kutudaki ölüm ruhunu güzel bedeninden ayırır.

Eros, Psyche’nin ölüm uykusuna yattığını görünce dayanamaz ve annesi Afrodit ile tanrı Zeus’tan yardım ister. Afrotit’in kalbi bu büyük sevgi karşısında yumuşar ve Psyche’yi affeder, Zeus da sonsuzluk nefesini üfleyerek Psyche’yi hayata döndürür. Psyche ve Eros bir bütünün iki yarısı olarak hiç ayrılmadan sonsuza kadar güven ve sevgi içinde yaşarlar.

Davranışlarımız ve tutumlarımız aslında ruhumuzun, zihnimizin yansımasıdır. Psikoloji de insanların duygu, düşünce ve davranışlarının kökenlerini ve sebeplerini anlamaya çalışan bir bilim dalı olarak bu sebepleri ruhun derinliklerinde, kendi isminin kökeninde arar. Gözlemleyemediğimiz “ruhumuzda” neler olduğunu, maruz kaldığımız uyarıcıların beynimizi ve/veya zihnimizi nasıl şekillendirdiğini ve ortaya çıkan davranışlarımızı nasıl etkilediğini açıklamaya çalışır. Dış dünya bilgisinin bize duyularımız yoluyla nasıl ulaştığını ve bu bilgileri nasıl yorumladığımızı yani algıladığımızı da merak eder. Kısaca bir sosyal bilim olan psikoloji asıl kaynağını ve ismini varlığından emin olamadığımız bu soyut kavramdan, ruhtan alır.

Yazan : Yonca BEYAZGÜL

Düzenleyen : İlayda DURSUN

KAYNAKÇA

[1] Demir, S., Kayabaşı, O.A. (2016).“Psyche ve Eros” mitinin yapısal özelliklerinin göstergebilimsel yansıması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 48. 332-348

Bir yorum yaz