Impostor (Sahtekarlık) Sendromu

Genel

Impostor (Sahtekarlık) Sendromu

Kariyeriniz için başarılı adımlar atmış, doğru seçimler yapmış, iyi bir eğitim almış ve yüksek kademelere gelmiş olabilirsiniz. Bu başarıların tek sorumlusu siz olmanıza rağmen yine de kendinizi sorguluyor, dışarıdan göründüğü gibi zeki, donanımlı olduğunuza inanmıyor ve hatta başarınızın şans eseri gerçekleştiğine inanıyor olabilirsiniz. Bir gün birilerinin bu “gerçek” yüzünüzü göreceğini, foyanızın ortaya çıkacağını düşünüyor olabilirsiniz.

Bazı yüksek başarılı, potansiyelli kişiler başarılarının şans eseri olduğuna inanırlar. Bu inanca “Impostor sendromu” denir. 

Impostor sendromu kavramı ilk defa 1970’lerde psikolog Suzanne Imes ve Pauline Rose Clance tarafından ortaya çıkarıldı1. Bulundukları pozisyonu hak etmediklerini düşünen bu kişiler, açığa çıkacakları korkusuyla yaşarlar. Bilgisiz ve yetersiz olduklarına dair kuvvetli inançları onların göz önünde olmaktan alıkoyar. Görülmeyecekleri, anlaşılmayacakları arka planlarda kalarak kendilerini güvende hissederler. Uzman psikolog Tarık Solmuş, impostor sendromunu, “bireyin, kanıtlanabilir yeterliliklere, yetkinliklere ve önemli başarılara sahip olmakla birlikte bu başarılarını reddetmesini hatta kendisinin bir entelektüel dolandırıcı olduğuna inanması” olarak tanımlıyor1.

Impostor sendromunun ortaya konduğu ilk zamanlarda sadece kadınlarda görüldüğü düşünülüyordu. Ancak daha sonraki araştırmalar bu sendromun erkeklerde de görüldüğünü ortaya çıkardı. Yapılan çalışmalar, impostor sendromu yaşayan çoğu kişinin başarıya büyük ağırlık veren ailelerde yetişen kişiler olduğunu gösteriyor. Özellikle aşırı övme ve aşırı eleştirme davranışları gösteren ebeveynler gelecekte sahtekârlık hislerinin ortaya çıkma riskini arttırıyor. Sosyal baskılar ve mükemmeliyetçilik de bu problemin ortaya çıkmasında önemli etkenler arasında. Psikolog Imes; onay, sevgi ve değerlilik arasında kafa karışıklığı olabileceğini bazen kişinin öz değerini başarmaya bağlı hale getirebildiğini söylüyor2.

Buna ek olarak, impostor sendromunun başarısızlık korkusu (fear of failure), başarı korkusu (fear of success), kendinden şüphe (self doubt) ve kendi kendini sabote etme (self sabotage) duygularıyla ilişkili olduğu belirtiliyor. Impostor sendromunun yeni bir işe başlama, bir ödül veya terfi alma benzeri başarı anlarında ortaya çıktığı dikkat çekiyor3.

Kişilerin impostor sendromu deneyimi ender değildir. Bu sendromu yaşayan birçok insan bulunuyor. Örneğin, araştırmalar insanların yüzde yetmişinin kariyerlerinin bir noktasında impostor sendromunu yaşadığını gösteriyor. Bu kişilerin ortak özelliği ise “başarılı olmaları”. Başarılı oyuncu Kate Winslet’in “Bazen yataktan kalkıyorum ve çekime gitmeden önce ‘bunu yapamayacağımı’, bir sahtekâr olduğumu düşünüyorum.” sözleri bu sendrom esnasında deneyimlenen hislere bir örnek oluşturmaktadır. Bu durum başarılı okullarda okuyan öğrenciler için de geçerli olabilir1.  

Impostor sendromunun neden olduğu olumsuz hislere rağmen bu rahatsızlık hissi aşılamaz değildir. Çaba göstererek impostor sendromunu aşabilir, başarılarınızın tadını çıkarmayı öğrenebilirsiniz2.

IMPOSTOR SENDROMUNUN ÜSTESİNDEN NASIL GELEBİLİRSİNİZ?

1.Akıl hocalarınızla konuşun. Hislerinizi paylaşmak bu sendromu fark etmenizi sağlayabilir.

2.Uzman olduğunuz alanları tanıyın. Bununla birlikte, sadece daha deneyimli olan kişilere bakmayın. Örneğin, daha genç insanlarla çalışmak, ne kadar ilerlediğinizi anlamanıza yardımcı olabilir.

3.Neleri iyi yaptığınızı hatırlayın. Yeteneklerinizin gerçekçi bir değerlendirmesini yapın. Gerçekten iyi olduğunuz ve üzerinde çalışmanız gereken alanları düşünmek size hangi alanlarda başarılı olduğunuzu ve hangi alanlarda iyileştirme ya da geliştirme gerektiğini anlamanıza yardımcı olur.

4.Kimsenin mükemmel olmadığının farkına varın. Psikolog Clance, Impostor Sendromu yaşayan kişileri mükemmelliğe odaklanmayı bırakmaya çağırıyor. Ayrıca gerçekleştirdiğiniz çalışmalar ve başarılar için kendinizi takdir etmeniz de önem taşır. KUTLAMAYI ÖĞRENİN!

5.Düşünce tarzınızı değiştirin. Psikolog Imes, impostor sendromu yaşayan insanların başarıları hakkındaki bakış açılarını düzenlemeleri gerektiğini belirtiyor. Buna ek olarak “Batıl inançların kademeli olarak değiştirilmesi gerekiyor çünkü çok güçlüler” diyor. Mesela, bir ödev için 10 saat harcamak yerine, kendinizi sekiz saatte durdurabilirsiniz ya da henüz mükemmel bir şekilde düzeltmediğiniz bir taslağı bir arkadaşınızın okumasına izin verebilirsiniz.

6.Size yardım edebilecek birilerine danışın. Sahtekarlık duygusu yaşayan çoğu insan başka şekillerde yaşayabileceklerinin farkına varmazlar. Her zaman endişeli hissetmemenin mümkün olduğunu düşünmezler. Bu sendromu deneyimleyen birçok insan için bireysel terapi oldukça yararlı olabilir. Bir terapist ya da psikolog yardımıyla yaşanan rahatsızlık hissi de aşılabilir2.

Yazarlar: Dilara Ecem Gürsoy & Elif Eyisoylu

 Düzenleyen: İlayda Dursun

Kaynakça

[1] Özçelik, B. (2017, June 9). İmpostor sendromu yaşıyor olabilirsiniz! Hürriyet. https://www.hurriyet.com.tr

[2]Weir, K. (2013). Feel like a fraud? APA, 24. https://www.apa.org/gradpsych/2013/11/fraud[3]Impostor Syndrome Facing Fears of Inadequacy and Self-Doubt. (2016). Mind Tools. https://www.mindtools.com/pages/article/overcoming-impostor-syndrome.htm

Bir yorum yaz