EVRİMSEL AÇIDAN DEPRESYON

Genel

EVRİMSEL AÇIDAN DEPRESYON

Andrews ve arkadaşlarının sunduğu makalede, psikolojik rahatsızlıklara alışılmışın dışında bir bakış açısıyla yaklaşılıyor1. Evrimsel psikolojinin merceğinden bakan bu makale, depresyon rahatsızlığının insan doğasına kattığı işlevselliği tartışmakta. Örneğin, depresyon sürecinde yaşanan enerji yetersizliğinin, rahatsızlık veren durumlara karşı enerji optimizasyonu sağlayan adaptif bir davranış olduğu öneriliyor. Kişiler rahatsız oldukları ve mücadele gücünü kendilerinde bulamadıkları durumlarda, kaçınmacı davranarak depresyon belirtileri gösterdikleri ve enerjilerinden tasarruf ettikleri savunuluyor. Aynı zamanda bu bakış açısına göre depresyon durumundaki kişiler kendilerini, zarar verici, dikkat gerektiren ve duygusal yük barındıran uyarıcılardan korumuş oluyor. Evrimsel psikolojiye göre adaptif bir fonksiyonu olan davranışlara bozukluk demek yanlış olur. Kişinin soyunu devam ettirecek, hayatta kalmasına yardımcı olarak her davranış adaptif sayılmaktadır. Adaptif davranışların yanında gelebilecek bazı yan etkiler olabilir, ancak bunlar davranışın esas sebebinden bir şey kaybettirmemektedir2. Bu noktada depresyonun yanında getirdiği, suçluluk ve kendini eleştirme gibi negatif görülebilecek düşünce sistemlerinin de adaptif olabileceğini savunan makale, bu tip düşünce yapılarının kişileri doğru davranışa yaklaştırdığını ve ileride yapılabilecek hatalardan koruduğunu savunuyor. Kişiler böylelikle geriye dönüp yaptıkları hataları düşünme fırsatı yakalıyor ve bu hataların tekrarlanmaması adına dersler çıkartabiliyor. Depresyon rahatsızlığına evrimsel açıdan bakmak ne kadar ilginç bir bakış açısı olsa da depresyona sebep olabilecek birçok farklı nedenin olabileceğini unutmamak gerekir. Bu sebeple evrimsel işlevini tartışmak dikkatle ele alınması gereken ancak düşündüren bir çerçeve. Kişinin kendi hatalarından kaynaklanmayan durumlarda bu tarz bir bakış açısı fazla suçlayıcı ve bağlam dışı kalabilir. Temelinde adaptif sayılan davranışlar, günümüz gelişmiş toplumlarında her zaman yapıcı sonuçlar doğurmayabilir. Kişinin günlük fonksiyonlarını, işlevselliğini ve sosyalliğine engel olan bir durum günümüz toplumundaki adaptif işlevselliği ise tartışmaya açık.

Yazan: Elif Eyisoylu

Düzenleyen: İlayda Dursun

KAYNAKÇA

[1]Andrews, P. W., Maslej, M. M., Thomson Jr, J. A., & Hollon, S. D. (2020).

Disordered doctors or rational rats? Testing adaptationist and disorder hypotheses for 

melancholic depression and their relevance for clinical psychology. Clinical Psychology 

Review.

[2]Hull, C. L. (1937). Mind, mechanism, and adaptive behavior. Psychological Review,   

44(1), 1–32. https://doi.org/10.1037/h0058294

Bir yorum yaz